Silent Scream


,,ჩვენ ვხედავთ რეალობას არა ისეთს, როგორც ის არის, არამედ ისეთს, როგორის დანახვის საშუალებასაც ჩვენ გვაძლევს ჩვენი ენები. ჩვენი ენები კი მასობრივი კომუნიკაციის საშუალებებია. მასობრივი კომუნიკაციის საშუალებები ჩვენი მეტაფორებია _ ისინი ქმნიან ჩვენი კულტურის შინაარსს”_ წერდა XX-ის მეორე ნახევაარში ნეილ პოსტმენი, ამერიკელი კულტურის კრიტიკოსი და მედიათეორეტიკოსი.
სტრუქტურალიზმმა და პოსტსტრუქტურალიზმმა თეორიულად აღწერა როგორ ხდება რეალობის ხატის აღქმა და კვლავწარმოება ლინგვისტური სტრუქტურების გავლით. ჟაკ დერიდამ ჩვენს ირგვლივ არსებული საგნები 3 ტიპის საგნებად დაყო, საგნები რომლებიც ატარებენ, სიმბოლურ, წარმოსახულ და რეალურ მნიშვნელობებს.
სიმბოლური მნიშვნელობები ისეთი მნიშვნელობებია, რომლებიც საგნის (ანუ კონკრეტული რეალობის) გაცნობიერებულ შინაარსს მოიცავს. ეს შინაარსი, ანუ რეალობა, ყალიბდება მიმართების პროცესში _ ჩვენთვის ,,ვაშლის მნიშვნელობა” არის იმ ინფორმაციის შესაბამისი, რაც ვაშლზე გვაქვს. უამრავი ინფორმაცია ვაშლის შესახებ შეიძლება დაიკარგოს, რაკი ჩვენ ამ კეთილშობილ ხილთან მეტისმეტად უტილიტარული ურთიერთობა გვაქვს და გასტრონომიულ შინაარსად უფრო აღვიქვამთ. მეთორმეტე საუკუნის იაპონელი მოხელესთვის კი ვაშლი როგორც ენობრივი კოდი სხვაგვარ ასოციაციებს გამოიწვევდა _ აყვავებული ვაშლის ხის, მისი სიმბოლური დატვირთვის, შარშანდელი თოვლის და რავიცი რის აღარ. ჩვენთვის ვაშლის რეალობის ის ნაწილი, რომელსაც ეს იაპონელი მოხელე დაინახავდა, დაკარგულია _ აღარ არსებობს. ანუ ერთიდაიგივე სიმბოლოების მნიშვნელობა სხვადასხვა ენაში განსხვავებულია და განპირობებულია ენის დანარჩენ კოდებთან მიმართებით. ეს ყველაფერი კი საბოლოო ჯამში ცვლის რეალობას _ განსაზღვრავს ჩარჩოებს, რომლის ფარგლებშიც ჩვენ შეგვიძლია საგნების აღქმა.
წარმოსახულ მნიშვნელობებს დერიდა უწოდებს მნიშვნელობებს, რომლებსაც ჩვენ ჩვენი უშუალო გამოცდილებიდან კი არ ვიძენთ, არამედ უკვე კულტურაში გვხვდება აკუმულირებული _ ჩვენ განზოგადების უნარის მეშვეობით ვითვისებთ წინამორბედი ადამიანების ,,შთაბეჭდილებათა საშუალოს” რაიმე საგანზე და მასთან ჩვენს მომავალ ურთიერთობას სწორედ სხვა ადამიანების ჩვენ მიერ გაზიარებულ გამოცდილებაზე დაყრდნობით ვაგრძელებთ.
რეალური მნიშვნელობები ისეთ მნიშვნელობებია რომელზეც არაფერი ვიცით _ ის ჩვენგან დამოუკიდებლად და ჩვენს მიღმა არსებობს. ეს არის რეალობა _ რომლის ნაწილის ხელთ მოგდებასაც სიმბოლური და წარმოსახული მნიშვნელობებით ვცდილობთ, მაგრამ რამდენად უკავშირდებიან ისინი ავთენტურ რეალობას, არც ამის გაზომვა შეგვიძლია.

დერიდას ბჭობა–განაზრებანი ლაკანმა გააგრძელა თავის ნაშრომში ,,სარკის სტადია და მისი როლი ,,მეს” ფუნქციის ჩამოყალიბებაში”. მარტივად რომ ვთქვათ და მოვისვენოთ, ლაკანიც ხაზს ჩვენი ცნობიერების მიხედვით აღმული რეალობის ვირტუალურობას უსვამს. ის პიროვნების თვითიდენტიფიკაციის ჩამოყალიბებას აღწერს ამ ,,რეალური” და ,,წარმოსახული” მნიშვნელობების მეშვეობით. ფაქტობრივად, ყველაფერი, რაც ჩვენ ვიცით ჩვენ შესახებ თუ სხვების შესახებ ილუზიაა (ნუ, ეს ძალიან უხეში ნათქვამია), ის შედგება სიმბოლური და წარმოსახული მნიშვნელობებისგან _ სხვების გამოცდილების გათავისების შედეგად ჩამოყალიბებული პატერნებისგან და ჩვენი წარმოდგენებისგან, რომლებიც უბრალოდ ,,დაგროვილი სიხშირეებია” და მეტი არაფერი. ჩვენ ერთგვარ ჩაკეტილ წრეში ვართ _ ვხედავთ იმას, რაც ვიცით რომ არსებობს, ვიცით რომ არსებოს ის, რასაც ვხედავთ _ სიტყვები ქმნიან სარკეს სადაც აირეკლება საგნები და ჩვენ სინამდვილეში მხოლოდ საგნების ანაეკლები გვაქვს. ,,ვაზროვნებ იქ, სადაც არ ვარსებობ და ვარსებობ იქ, სადაც არ ვაზროვნებ”_ დეკარტის ცნობილი სიტყვების ამგვარი პერიფრაზირებით გამოხატა ლაკანმა აზროვნების პროცესის რეალობასთან დაპირისპირება და ვირტუალურობა.

ადამიანის მოქმედების და აზროვნების წინარეგამოცდილებით შეზღუდულობაზე ჯერ კიდევ წინა საუკუნის დასაწყისში წერდა ფრანგი მოაზროვნე, პოლ ვალერი. ის ამბობდა, რომ პროგრესსა და წინსვლას ადამიანთა ,,ავტომატიზმი” ზღუდავს. ადამიანები, იმის ნაცვლად რომ კონკრეტულ სიტუაციას გასცენ პასუხი და ორიგინალური ქცევის პრეცენდენტი შექმნან, მანამდე ნახული, განცდილი თუ გაგონილი მოვლენების შესახებ წარმოსახულ მოგონებებში იქექებიან და თავიანთ ქცევას ავტომატურად არგებენ ამ ნახულ–შესმენილს. ამგვარად, შეზღუდულია მოქმედების ფარგლები, ისივე, როგორც აზროვნების ფარგლებია შეზღუდული ენის მოუხეშავობის გამო _ იმის გამო, რომ სიტყვებს მყიფე და მოჩვენებითი კავშირი აქვთ საგნებთან. ,,ენა რომ სრულყოფილი იყოს, კაცი აზროვნებას შეწყვეტდა”_ამბობს სანუკვარი პოლი.

პოლ ვალერის აზროვნება წარმოუდგენია იმ ნაკლის შევსების მცდელობად, რასაც ენის ფრაგმენტული და ზედაპირული ხასიათი იწვევს. თუმცა, ყველაზე საინტერსო მთელ ამბავში ისაა, რომ ეს გენიოსი ფრანგი აზროვნების ყველაზე კეთილშობილ ფორმად ლოგიკასა და ფილოსოფიას კი არა, პოეზიას მიიჩნევს. გალაკტიონი იქით იყოს და, პოლიც მიიჩნევს, რომ ჭეშმარიტი პოეზია ეს რაიმე დაშიფრული ინფორმაცია კი არაა, რომელიც ჩვენებურად უნდა ვთარგმნოთ და ავხსნათ, არამედ ფაქტია, რომელიც უნდა შევიგრძნოთ _ ის არის საგანთა რეალობის ყველაზე მიახლოებული აღქმა, ჩვენ მიერ წარმოსახული სოციალური მნიშვნელობებისა და ცრურწმენებისგან ყველაზე თავისუფალი აზროვნების სივრცე.

პოეზია, მართლაც, მთლიანი, რაიმე ღვთაებრივი რეალობის არა, მაგრამ მისი ისეთი კუნჭულების დანახვის შესაძლებლობას იძლევა, რომესაც მგრძნობელობის სხვა ტიპებით ვერ აღივამს ადამიანი. პოეტურობა _ შეიძლება ითქვას, რომ ეს ისეთივე რამეა, როგორც სმენა ან ყნოსვა.

მთელი ეს ცოდვის ვარამი პოსტი იმისთვის დამჭირდა, რომ ერთ ძალიან საინტერესო ფილმზე, ,,ბარაკაზე” (გადმოსაწერი ლინკი) მომეთხრო პინგვინეთის სტუმრებისთვის. თუმცა ლირიკული მიხვევმოხვევები მთავარ შინარსად იქცა და ფილმის ადგილიც აღარ დარჩა.

იმის თქმასღა დავჯერდები, რომ ეს არის უსიტყვო ფილმი _ მხოლოდ მუსიკით და პოეზიით გადმოცემული რეალობა, ჩვენი სამყარო და ცხოვრების ლოგიკა, პოსტინდუსტიული ჯოჯოხეთი და მილიონიანი ქალაქების მცხოვრებთა მექანიკური და მომქანცველი ყოფა, რომელიც პრიმიტიული საზოგადოებების რიტუალებზე მეტად უშინაარსოა.


ეს არის პოეზია, რომელიც საშუალებას გაძლევთ იგრძნოთ ღატაკი კვარტალების სასოწარკვეთილება, ბუნების მოვლენების მომაჯადოებელი სლამაზე და ამ მოვლენებისგან გამიჯნული ადამიანების უმწეობა, მთლიანად დაინახოთ ძალადობასა და მილიტარიზმზე დაყრდნობილი სისტემა, რომელიც თავის თავში აპრიორულად გულისხმობს უთანასწორობას _ მოშიმშილე ღატაკები, რომლებსაც ნაგავში ქექვა მიესაჯათ და სამხედრო თვითმფრინავების, ჭურვებისა და გამანადგურებელი ცეცხლის დაპირისპრება. ადამიანებისა და ცხოველების თანაბარი მიტოვება და დამონება (ერთდროულად) წესრიგის მიერ, რომელიც პრეტენზაიას აცხაებს იწოდებოდეს კულტურად და ცივილიზაციად

ჩვენი ცივილიზაცია

ადამიანების დახარისხება და სტანდარტიზება სწორედ ისევე, როგორც ინკუბატორში გამოჩეკილი წიწილების. საზარბაზნე ხორცად გამზადებული მილიონები, ომები, რომლებიც საჭიროა ამ მილიონების მორჩილებასა და უმწეობაში ჩასატოვებლად და საკუთარ უმოქმედობაში გათანგული რელიგიები, რომლებმაც გამოსავალი ძალადობაში თანამონაწილეობის უარყოფაში იპოვეს, თვალები მაგრად დახუჭეს და ბზრიალსა და ზარების რეკას მიეცნენ. და ეს ყველაფერი ჩუმი ყვირილია, რომელიც უფრო საგრძნობი და რეალურია ვიდრე აკადემიურ ტექსტებში ამოიკითხავთ…

This entry was posted in art, პინგვინეთის ამბები, სოციოლოგია and tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s